Co tak naprawdę wpływa na poziom testosteronu u mężczyzn?

Subksrybuj nas na

Poziom testosteronu u mężczyzn kształtuje się pod wpływem wielu zmiennych. Niektóre są z nami od urodzenia (genetyka), inne — w dużej mierze — zależą od stylu życia, środowiska i stanu zdrowia. Zrozumienie, które czynniki mają największe znaczenie, daje realną szansę, by — mimo predyspozycji — utrzymywać hormon w korzystnym zakresie.

Testosteron to główny hormon androgenowy, który reguluje energię, libido, masę mięśniową, nastrój i sprawność intelektualną mężczyzny. Jego poziom nie jest stały – zmienia się wraz z wiekiem, stylem życia, stanem zdrowia, a także uwarunkowaniami genetycznymi.

W tym artykule omawiamy, co naprawdę wpływa na poziom testosteronu i jak wiele możesz zrobić, by wspierać swoją gospodarkę hormonalną, nawet jeśli geny nie są po Twojej stronie.

Geny a testosteron

Badania populacyjne wskazują, że czynniki genetyczne mogą odpowiadać nawet za 40–70% różnic w poziomie testosteronu między mężczyznami (Travison i wsp., J Clin Endocrinol Metab 2007).

Jednym z najlepiej poznanych mechanizmów jest wpływ genów na produkcję SHBG (globuliny wiążącej hormony płciowe). To właśnie SHBG decyduje, ile testosteronu pozostaje w formie wolnej – biologicznie aktywnej. Zbyt wysokie SHBG może powodować objawy niedoboru mimo prawidłowego wyniku testosteronu całkowitego.

Warto dodać, że istnieją też rzadkie choroby genetyczne, np. zespół Klinefeltera czy zespół Kallmanna, w których bardzo niski poziom testosteronu jest jednym z głównych objawów.

Środowisko dzieciństwa – trwały ślad w hormonach

Nie tylko geny decydują o poziomie testosteronu. Ważne są także warunki, w których dorastaliśmy.

? W badaniu opublikowanym w Nature Ecology & Evolution (2018) porównano mężczyzn pochodzenia bangladeskiego i europejskiego. Ci, którzy dorastali w Wielkiej Brytanii, mieli znacznie wyższy poziom testosteronu niż ich rówieśnicy wychowani w Bangladeszu.

Organizm dzieci żyjących w trudnych warunkach (częste infekcje, niedożywienie) przesuwa priorytety z produkcji testosteronu na układ odpornościowy. To dowód, że środowisko dzieciństwa ma długofalowy wpływ na gospodarkę hormonalną w dorosłości.

Styl życia i zdrowie – czynniki, na które masz największy wpływ

Nawet jeśli geny i środowisko nie sprzyjają, to styl życia w dorosłości ma ogromne znaczenie dla poziomu testosteronu. Do kluczowych czynników należą:

Masa ciała i otyłość brzuszna – tkanka tłuszczowa nasila konwersję testosteronu do estrogenów. U mężczyzn z otyłością poziom androgenów jest średnio o 30% niższy niż u osób o prawidłowej wadze.
Aktywność fizyczna – trening siłowy i interwałowy zwiększa wydzielanie testosteronu. W badaniach wykazano wzrost o 15–20% u regularnie ćwiczących w porównaniu z nieaktywnymi.
Sen – tydzień ograniczenia snu do 5 godzin na dobę obniża testosteron o 10–15% (JAMA, 2011).
Dieta – testosteron wspierają tłuszcze nienasycone (oliwa, orzechy, ryby), białko oraz witamina D, cynk i magnez. Obniżają go fast foody, nadmiar cukru i alkoholu.
Stres – przewlekły stres podnosi kortyzol, który działa antagonistycznie wobec testosteronu.
Używki i toksyny – alkohol, palenie oraz ekspozycja na BPA, ftalany czy pestycydy obniżają androgeny.
Choroby przewlekłe i leki – cukrzyca typu 2, choroby serca czy niewydolność nerek są powiązane z niższym testosteronem. Podobny efekt mają opioidy, glikokortykosteroidy czy niektóre antydepresanty.

Jak testosteron spada z wiekiem?

Spadek testosteronu to naturalny proces, który zaczyna się wcześniej, niż wielu mężczyzn przypuszcza.

Po 30. roku życia poziom testosteronu całkowitego obniża się średnio o 1% rocznie, a wolnego testosteronu nawet o 2% rocznie (MMAS – Massachusetts Male Aging Study).
Między 40. a 70. rokiem życia średni poziom testosteronu całkowitego spada o około 30%, a wolnego nawet o 50%.
W badaniu European Male Ageing Study (EMAS, 2010) hipogonadyzm objawowy stwierdzono u:
- 2–5% mężczyzn w wieku 40–49 lat,
- 6–12% w wieku 50–59 lat,
- 20–30% w wieku 60–79 lat.
Styl życia ma ogromne znaczenie – otyłość i choroby metaboliczne przyspieszają spadek androgenów nawet dwukrotnie.

Objawy niedoboru testosteronu

Do najczęstszych sygnałów alarmowych należą:

przewlekłe zmęczenie i brak energii,
spadek libido i problemy z erekcją,
drażliwość, obniżony nastrój, większa podatność na stres,
problemy z koncentracją i pamięcią,
spadek masy mięśniowej, przyrost tkanki tłuszczowej.

Jeśli zauważasz te objawy, nie odkładaj sprawy – to moment, by zareagować i wykonać badania.

Jak reagować?

Predyspozycje genetyczne i naturalny spadek hormonów są nieuniknione, ale styl życia, profilaktyka i – w razie potrzeby – terapia mogą znacząco poprawić sytuację.

dbaj o wagę i regularną aktywność fizyczną,
wysypiaj się i minimalizuj stres,
unikaj alkoholu, papierosów i ekspozycji na toksyny,
kontroluj stan zdrowia (cukrzyca, serce, ciśnienie),
w razie utrzymujących się objawów – skonsultuj się ze specjalistą i wykonaj badania hormonalne.

Sprawdź ile kosztuje leczenie TRT na meskaklinika.pl na tej stronie możesz także wykonać BEZPŁATNIE test ADAM.

Podsumowanie

Na poziom testosteronu wpływają geny, środowisko dzieciństwa, styl życia i choroby przewlekłe. Geny odpowiadają nawet za połowę różnic, ale to styl życia decyduje, czy predyspozycje przerodzą się w objawy.

Testosteron spada naturalnie wraz z wiekiem, ale tempo tego procesu można spowolnić. Zdrowa dieta, ruch, sen i kontrola stresu to najlepsza inwestycja w męską energię i sprawność – niezależnie od metryki.

Źródła:

Travison TG, Araujo AB, Kupelian V, McKinlay JB. J Clin Endocrinol Metab. 2007.
Wu FC, Tajar A, Beynon JM, et al. European Male Ageing Study. NEJM. 2010.
JAMA. Effect of 1 Week of Sleep Restriction on Testosterone Levels. 2011.
Nature Ecology & Evolution. Environmental influences on testosterone levels. 2018.
Bhasin S. i wsp. Testosterone Therapy in Men with Hypogonadism. Endocrine Society Guidelines. 2018.